Gościem pierwszego spotkania w ramach Poznańskich
Seminariów Amerykanistycznych jest antropolog kulturowy dr Kacper Świerk z
Uniwersytetu Szczecińskiego. Seminarium odbędzie się dnia 19 marca 2015 r. o
godz. 13.30 w sali 118 na Wydziale Historycznym Uniwersytetu im. Adama
Mickiewicza w Poznaniu (ul. Św. Marcin 78).
Dr Świerk wygłosi wykład pt. Akulturacja,
konsubstancjalizacja i punkty widzenia w zachodniej Amazonii. Łowcy
niewolników Matsigenka/Campa i ich relacje z Piro.
Abstrakt wystąpienia
Pomysł na to wystąpienie powstał w wyniku lektury artykułu Fernando Santosa Granero (2002) o etosie/habitusie ludów z arawackiej rodziny językowej. Autor pisze w nim, że Indianie Piro z południowo-wschodniego Peru, różnią się pod względem etosu i postaw od swych arawackojęzycznych sąsiadów (zespołu ludów Campa i Indian Yánesha), gdyż zostali kulturowo spanoizowani, to znaczy ulegli mocnemu wpływowi tzw. Pano rzecznych – Indian Conibo. Piro istotnie dzielą z Conibo wiele cech kulturowych. Postulowana przez Santosa panoizacja nie objęła jednak ich języka. Mówią nadal językiem z rodziny arawackiej, a nie z rodziny pano. Santos Granero (2002: 48-49) twierdzi, że jest to przykład transetnicznej transformacji/zmiany.
Niektóre z wymienianych przez Santosa Granero postaw i praktyk Piro,
dzielonych z panojęzycznymi Conibo, to endo-wojna, polowania na niewolników,
ekspansywna wojowniczość, życie w dużych nadrzecznych osadach, silne przywództwo.
Ludy Campa i Yánesha z kolei znane są z rozproszonego, osadnictwa, unikania wojen
wewnętrznych, braku praktyki polowania na niewolników (tradycyjnie), nacisku na
autonomię poszczególnych jednostek i rodzin i występowania przywódców o słabej
władzy (Santos Granero 2002: 28-32).
Santos Granero wymienia też jednak pewną grupę Campa, która uległa piroizacji (czy też, jak być może ująłby to ten badacz – panoizacji za pośrednictwem Piro). Są to Ashéninka znad ujścia rzeki Unini (dopływu Górnej Ucayali), którzy w drugiej połowie XIX wieku żyli w dużej, liczącej około 500 mieszkańców nadrzecznej osadzie, pod wodzą silnego lidera znanego jako Venancio Amaringo. Ashéninka znad Unini prowadzili endowojnę, napadając na innych Ashéninka i biorąc w niewolę ich kobiety i dzieci, które potem sprzedawali przedsiębiorcom eksploatującym kauczuk. Jak zauważa Santos Granero, ludzie Venancia byli opisywani we współczesnych sobie źródłach, jako wyraźnie odmienni od innych Campa za to podobni do „plemion nadrzecznych” to jest do Conibo i Piro (Santos Granero 2002: 32; Samanez y Ocampo 1980: 83). Badacz ten uważa, że Ashéninka znad Unini ulegli „znaczącemu procesowi transetnicznej zmiany”, a więc rodzajowi akulturacji, pod wpływem Piro i Conibo (Santos Granero 2002: 32).
Lektura artykułu Santosa Granero przypomniała mi wypowiedzi moich interlokutorów Matsigenka na temat sławnych matsigeńskich gantatsirira (łowców niewolników dla białych patronów) znad Urubamby, działających już po gorączce kauczukowej, w latach około 1930-1960. Okrucieństwo i drapieżcza postawa gantitsirira wobec przedstawicieli ich własnego ludu była przez moich rozmówców wiązana z faktem, że łowcy niewolników socjalizowali się z Piro – ludem, którego członkowie od stuleci napadali i brali w niewolę Matsigenków (jak i innych Indian).
Jak więc możemy zauważyć, zarówno moi matsigeńscy rozmówcy jak i biali podróżnicy (jak José Samanez y Ocampo), a za nimi antropolodzy (jak Fernando Santos Granero) przypisywali sposób życia łowców niewolników oddziaływaniu wpływów Piro. Innymi słowy – przemiana czy „akulturacja” tych ludzi jest dostrzegana i percypowana nie tylko przez białych badaczy, ale również przez samych Indian i jedni oraz drudzy wiążą ją z wpływem Piro. To spostrzeżenie spowodowało, że w mojej głowie powstało pytanie: co ta „akulturacja” może oznaczać dla samych Indian? Jak, z ich punktu widzenia ona przebiega? Jak jest przez nich konceptualizowana i rozumiana? Postawa nieagresji wobec członków własnej grupy etno-językowej jest istotnym elementem moralności ludów Campa (Santos Granero & Barclay 2005: XXIX; Santos Granero 2002: 31). Jakim więc sposobem „moralne osoby” przekształciły się w „drapieżców” polujących na przedstawicieli swego własnego ludu? To właśnie próbuję wyjaśnić w mej pracy, używając pojęć perspektywizmu i konsubstancjalizacji.
Literatura:
Samanez y Ocampo, José [1980] Exploración de los ríos peruanos: Apurimac, Ene, Tambo, Ucayali y Urubamba hecha por José B. Samanez y Ocampo en 1883 y 1884: Diario de la expedición y anexos. Consuelo Samanez Ocampo de Samanez e hijas & SESATOR, Lima.
Santos Granero, Fernando [2002] “The Arawakan Matrix: Ethos, Language and History in Native South America.” In Comparative Arawakan Histories: Rethinking Language Family and Culture Area in Amazonia. Jonathan D. Hill and Fernando Santos Granero, editors, pp. 25-50. University of Illinois Press, Urbana & Chicago.
Santos Granero, Fernando and Frederica Barclay [2005] “Introducción.” In Guía Etnográfica de la Alta Amazonía. Vol. V. Fernando Santos Granero and Frederica Barclay, editors, pp. XV-XLI. Smithsonian Tropical Research Institute, Instituto Francés de Estudios Andinos, Lima.
Viveiros de Castro, Eduardo [1998] “Cosmological Deixis and Amerindian Perspectivism.” Journal of the Royal Anthropological Institute, 4(3): 469-488
Santos Granero wymienia też jednak pewną grupę Campa, która uległa piroizacji (czy też, jak być może ująłby to ten badacz – panoizacji za pośrednictwem Piro). Są to Ashéninka znad ujścia rzeki Unini (dopływu Górnej Ucayali), którzy w drugiej połowie XIX wieku żyli w dużej, liczącej około 500 mieszkańców nadrzecznej osadzie, pod wodzą silnego lidera znanego jako Venancio Amaringo. Ashéninka znad Unini prowadzili endowojnę, napadając na innych Ashéninka i biorąc w niewolę ich kobiety i dzieci, które potem sprzedawali przedsiębiorcom eksploatującym kauczuk. Jak zauważa Santos Granero, ludzie Venancia byli opisywani we współczesnych sobie źródłach, jako wyraźnie odmienni od innych Campa za to podobni do „plemion nadrzecznych” to jest do Conibo i Piro (Santos Granero 2002: 32; Samanez y Ocampo 1980: 83). Badacz ten uważa, że Ashéninka znad Unini ulegli „znaczącemu procesowi transetnicznej zmiany”, a więc rodzajowi akulturacji, pod wpływem Piro i Conibo (Santos Granero 2002: 32).
Lektura artykułu Santosa Granero przypomniała mi wypowiedzi moich interlokutorów Matsigenka na temat sławnych matsigeńskich gantatsirira (łowców niewolników dla białych patronów) znad Urubamby, działających już po gorączce kauczukowej, w latach około 1930-1960. Okrucieństwo i drapieżcza postawa gantitsirira wobec przedstawicieli ich własnego ludu była przez moich rozmówców wiązana z faktem, że łowcy niewolników socjalizowali się z Piro – ludem, którego członkowie od stuleci napadali i brali w niewolę Matsigenków (jak i innych Indian).
Jak więc możemy zauważyć, zarówno moi matsigeńscy rozmówcy jak i biali podróżnicy (jak José Samanez y Ocampo), a za nimi antropolodzy (jak Fernando Santos Granero) przypisywali sposób życia łowców niewolników oddziaływaniu wpływów Piro. Innymi słowy – przemiana czy „akulturacja” tych ludzi jest dostrzegana i percypowana nie tylko przez białych badaczy, ale również przez samych Indian i jedni oraz drudzy wiążą ją z wpływem Piro. To spostrzeżenie spowodowało, że w mojej głowie powstało pytanie: co ta „akulturacja” może oznaczać dla samych Indian? Jak, z ich punktu widzenia ona przebiega? Jak jest przez nich konceptualizowana i rozumiana? Postawa nieagresji wobec członków własnej grupy etno-językowej jest istotnym elementem moralności ludów Campa (Santos Granero & Barclay 2005: XXIX; Santos Granero 2002: 31). Jakim więc sposobem „moralne osoby” przekształciły się w „drapieżców” polujących na przedstawicieli swego własnego ludu? To właśnie próbuję wyjaśnić w mej pracy, używając pojęć perspektywizmu i konsubstancjalizacji.
Literatura:
Samanez y Ocampo, José [1980] Exploración de los ríos peruanos: Apurimac, Ene, Tambo, Ucayali y Urubamba hecha por José B. Samanez y Ocampo en 1883 y 1884: Diario de la expedición y anexos. Consuelo Samanez Ocampo de Samanez e hijas & SESATOR, Lima.
Santos Granero, Fernando [2002] “The Arawakan Matrix: Ethos, Language and History in Native South America.” In Comparative Arawakan Histories: Rethinking Language Family and Culture Area in Amazonia. Jonathan D. Hill and Fernando Santos Granero, editors, pp. 25-50. University of Illinois Press, Urbana & Chicago.
Santos Granero, Fernando and Frederica Barclay [2005] “Introducción.” In Guía Etnográfica de la Alta Amazonía. Vol. V. Fernando Santos Granero and Frederica Barclay, editors, pp. XV-XLI. Smithsonian Tropical Research Institute, Instituto Francés de Estudios Andinos, Lima.
Viveiros de Castro, Eduardo [1998] “Cosmological Deixis and Amerindian Perspectivism.” Journal of the Royal Anthropological Institute, 4(3): 469-488
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz